روزى سفیان ثورى بر امام صادق علیه السلام وارد شد، امام به او فرمود: «من نمى‏خواهم شما را بیرون کنم ولى بهتر است شما از اینجا بیرون روى، زیرا مأموران دولت بدنبال شما هستند و آنان جاسوسانى نیز بر ما دارند»

سفیان عرض کرد: قربان شما شوم اکنون که این جا آمده‏ام حدیثى براى من بیان کنید تا دست خالى نروم.

امام علیه السلام فرمود:

«اى سفیان! تو احادیث فراوانى را مى‏دانى و ارزش به بیشتر یادگرفتن نیست ولى من چیزهایى را بر تو مى‏گویم که اگر به آن ها عمل کنى تو را سود دهند: اى سفیان! هر گاه خداوند نعمتى را به تو داد و خواستى آن نعمت بیشتر شده و دائما باقى بماند، پس خداوند را بر آن نعمت، فراوان شکر و سپاس بگزار، چون خداوند مى‏فرماید: ''اگر شکر گزارید حتما بر شما بیشتر مى‏کنم''.

اى سفیان! هر گاه روزى تو کم گردید زیاد استغفار نما، چون خداوند متعال مى‏فرماید: '''از پروردگارتان طلب مغفرت کنید که او بخشنده است، ابر بارنده را بر شما مى‏فرستد و شما را در دنیا به مال ها و فرزندان یارى کند، و برای شما باغ ها و نهرهایی قرار مى‏دهد''.

اى سفیان! هر گاه رویدادى ناگوار یا سختى از سختى‏هاى دنیا از طرف پادشاه یا دیگرى بر تو وارد شده و خواستى خداوند آن را برطرف کند بگو: ''لا حول و لا قوّة إلّا باللَّه'' یعنى هیچ تغییر حالت و قدرتى جز از ناحیه خداوند نیست، زیرا این ذکر کلید گشایش و گنجى از گنج هاى بهشت است.»

سفیان ثورى پس از شنیدن این حدیث از منزل امام بیرون آمد در حالى که می گفت: سه جمله بود اما چه جملاتى!!! و حضرت امام صادق علیه السلام فرمود: «آن ها را حفظ نما».

(الآداب الدینیة للخزانة المعینیة با ترجمه عابدى، ص: 361)

****

آری سفیان ثوری درست می گفت، در این سه جمله ی امام دریایی از حقایق غوطه ور است.

آن بزرگوار ابتدا تأکید فرمودند که انباشتن احادیث و مطالب بسیار در ذهن و حافظه گرهی از کار انسان نمی گشاید بلکه چند جمله ای که بدان عمل شود سودمندتر بوده و برایش کفایت می کند.

آن گاه به نعمت پروردگار و وظیفه ی شکر گزاری بنده در قبال آن اشاره کرده و تذکر می دهند که شکر نعمت، نتیجه ی استمرار و افزایش نعمت را به دنبال دارد.

اما به راستی کدامین نعمت می تواند از خود امام ارزشمندتر و چشم گیر تر باشد؟! وجود امام در هستی، منشأ خیرات ناشمردنی و تمسک و رجوع و پیروی از او دربردارنده ی ثمراتی بسیار است. مگر نه آن که در سوره ی تکاثر آن جا که می فرماید: «ثم لتسئلن یومئذ عن النعیم» (پس در آن روز از شما درباره ی نعمت ها سوال می کنند)

از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمودند: «نعیم در این آیه ولایت و دوستی ما اهل بیت است، خداوند از آن سوال می کند پس از آن که از توحید و نبوت پرسید و هر بنده ای که به موالات و دوستی ما آل محمد صل الله علیه و آله و سلم وفا کرد و آن را پاس داشت، این ولایت و دوستی او را به سوی نعمت های بهشتی می کشاند.» (تفسیر جامع/ج7/ص552)

و از این دست روایات بسیار نقل گردیده است.

این نعمت امام است که با شکر و قدردانی شکوفا گردیده و بار و ثمر داده و ما را به بهشت و سعادت ابدی رهنمون می سازد. و اما شکر و سپاس چیست جز متذکر و متوجه وجود نعمت گشتن و قدردان آن بودن، همانا رجوع به امام و ملازمت و دست حاجت بردن به درگاهش، حقیقت این شکرگزاری است و حق او را پاس داشتن، نهایت حق سپاسی.

و خداوند وعده فرموده که این حق سپاسی را نادیده نگرفته و در قبال آن برکات و نعمات بیشمار مادی و معنوی خویش را در دنیا و آخرت نثار شاکران و قدردانان نعمت امام نموده و با هر مرتبه ای از قدردانی بر این جایزه افزوده و نعمت خویش را فزونی بخشد. پس عجیب نیست که تمسک و پیوند با امام -این «سحاب ماطر» و ابر باران زا- ربزش باران ظاهری و سرسبزی و خرمی کشتزارها را نیز به دنبال داشته باشد و اطاعت از امام -این روضه و گلستان- پرثمر شدن درختان و وفور میوه ها و خوردنی ها را از پی آورد و اطاعت از آن «دالّ علی الهدی و پیشوای هدایت» صلاح و رستگاری را به آحاد جامعه هدیه نماید.

اما افسوس که بشر همیشه در مسیر خیر و مصلحت خویش قدم بر نمی دارد بلکه به عکس، کفران نعمت و ناسپاسی وی بیشتر از خیرخواهیش بوده و دم به دم از سایه ی لطف و فضل امام می گریزد و نه فقط به سعادت اخروی که به آسایش دنیوی خویش نیز پشت پا می زند.

امام زین العابدین علیه السلام ضمن روایتی به این نکته اشاره و می فرمایند: «گناهانی که تغییر در نعمت می دهد ظلم به مردم و ترک عادت در خیرات و کفران نعمت و ترک شکر است.» (تفسیر جامع/ج5/ص354)

به علاوه با دور شدن از حرم امن امام، میل کردن به تعلقات و لذات پوچ دنیوی سرعت گرفته و دست آلودن به گناهان آسان می گردد و این آغاز انحطاط بوده و تا آن جا پیش می رود که به سبب گناهان رنگ به رنگ فرزندان آدم، فساد و تباهی زمین را فرا گرفته و عوارض و عواقب شوم آن یک به یک ظهور و بروز می نماید و با هر معصیت، محرومیتی و با هر گناه، رنج و مشقتی دامن گیرش می شود.

وقتی مردمی دست از تمسک برداشته و امام خویش را فراموش می کنند به آسانی به معاصی روی آورده و با چتر گناه مانع از ریزش قطرات باران رحمت بر وجود خود شده و قحطی و خشکسالی معنوی و مادی را به دست خود فراهم می کنند و این گونه با هر معصیتی، نکبت و محرومیتی را رغم می زنند.

از امیرالمومنین علیه السلام در این زمینه چنین وارد گردیده:

«خدای متعال هنگامی که بندگانش گناه را ادامه می دهند آن ها را مبتلا می فرماید به کمی میوه هایشان و برکات را از آن ها باز می دارد و معادن خیر را از آن ها منع می کند برای این که توبه کنندگان توبه کنند و گناه کاران از گناه باز ایستند و آن ها که خدا را از یاد برده اند متذکر گردند و اهل هوی و هوس خود را منع کنند و باز ایستند و به تحقیق خدای متعال استغفار را سبب رزق و موجب رحمت خلق قرار داده، پس خدای سبحان می فرماید: پس گفتم از خدای خود طلب آمرزش و مغفرت کنید به درستی که او آمرزنده است و استغفار سبب می شود که خدای تعالی از آسمان برای شما باران می بارد و مال و فرزندان شما را زیاد می کند و برای شما باغستان ها و نهرهای جاری قرار می دهد... .» (ارشادالقلوب/ترجمه ی طباطبایی/ص128)

بدیهی است که چاره و راه نجاتی برای رها شدن از این خسران و محرومیت های متعدد نمی توان سراغ داد جز استغفار و بازگشت به دامان امام معصوم و جبران قصور ها و تقصیرها.

امام علیه السلام در دومین جمله از کلام تابناک خویش به استغفار توجه داده و به توبه و بازگشت به درگاه پروردگار فرمان می دهند تا درهای بسته ی رحمت، از نو گشوده و برکات الهی نازل گردند.

از مجمع البیان طبرسى از ربیع بن صبیح روایت شده که مردى خدمت حضرت حسن مجتبى علیه السلام آمد و از قحطى و گرانى به آن حضرت شکایت نمود، پس حضرت باو فرمود: «از خدا طلب آمرزش کن!»

مرد دیگرى آمد و به آن حضرت از فقر و تهى دستى شکایت کرد، پس حضرت باو هم فرمود: «از خداوند (جهت گناهان خود) استغفار و طلب آمرزش نما!»

مرد دیگرى آمد و به آن حضرت عرض کرد از خدا بخواه و دعا کن که خداوند پسرى بمن لطف فرماید، پس باو هم فرمود: «از خدا طلب آمرزش نما!»

پس ما به آن حضرت عرض کردیم مردانى چند خدمت شما آمدند و از چیزها و گرفتاری هاى گوناگون شکایت داشتند و تقاضاى مختلفى نمودند ولی شما همه آن ها را به استغفار و طلب آمرزش امر فرمودى!!!

پس حضرت فرمود: «من این را از پیش خود نگفتم و همانا در این باره از فرموده خداوند (در قرآن) پند گرفتم و استفاده نمودم: اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً، یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْکُمْ مِدْراراً، وَ یُمْدِدْکُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهاراً از پروردگار خود طلب آمرزش نمائید همانا او بسیار آمرزنده است تا آنکه از آسمان بر شما باران پشت سر هم بفرستد و شما را بمال و ثروتها و پسرها کمک و مدد فرماید، و براى شما باغها و نهرها قرار دهد. (نوح/10-12)»

زبان حال این حدیث جواهر نشان امام صادق علیه السلام که در مطلع بحث عنوان شد، اجتماع امروز ماست.

همان گونه که مشاهده می کنیم مشکلات و گرفتاری های گوناگون از هرسو دامنگیر فرد و جامعه گشته، هر کس از دردی نالان و از پیشامد و رنجی فریادش به آسمان است، هردم به سویی شتافته و دست به دامن کسی شده و به هر دستاویز و وسیله ای دست می یازد تا گره از معضل خود گشوده و از مخمصه ای که بدان افتاده رهایی یابد.

اما در این میان کیست که از خود بپرسد آب از کجا گل آلود گشته و ریشه ی این درد مهلک از کجاست و چاره ی کار چیست و از چه کسی باید آن را خواست؟!

به در کدام خانه باید رجوع کرد و مرهم زخم را از کجا باید گرفت؟!

آری خلاصه ی همه ی مصائب اجتماع امروز غفلت از این نکته است.

پس بیاییم نخست او را از ریشه ی دردش آگاه ساخته سپس به سوی طبیبش امام عصر عج الله تعالی فرجه الشریف دلالتش نماییم.